कवी दिनकर मनवर यांची अचानक चर्चेत आलेली हीच ती कविता, ‘ पाणी कसं अस्तं ‘.

कवीमनाच्या तरल मुग्धावस्थेत सहज स्फुरलेली ही कविता अनेक प्राथमिक प्रश्न विचारते. ज्यांची उत्तरं न देता आल्याने वाचकही स्तब्ध होवून जातो. कविता वाचणाऱ्याला कुठलीही अश्लीलता किंवा एखाद्या समाजाच्या प्रतिष्ठेला धक्का लागेल अशा पंक्ती किंवा स्त्रियांची मानखंडना होईल असे काव्य, या कवितेतून जाणवत नाही. जाणवते, ती केवळ वेदना आणि टोचतात ते दुखावणारे प्रश्न. मात्र असे हे काव्य वादाच्या भोवऱ्यात सापडावे ही दुर्दैवी घटना आहे.

म्हणूनच पुनश्चच्या अवांतर सदरात ही संपूर्ण कविता वाचकांच्या अवलोकनार्थ आज दिली आहे.

**********

पाणी कसं अस्तं

पाणी हा शब्द
मला कसाही उच्चारण्याची मुभा नाहीये.
मी ऐकू शकत नाही पाण्याचा आवाज
मी चालून जाऊ शकत नाही पाण्याच्या पायरीवरून

पाणी कसं अस्तं आकाशासारखं निळंशार
किंवा अंगठा छाटल्यावर उडालेल्या
रक्ताच्या चिळकांडीसारखं लालसर
पाणी कसं अस्तं स्वच्छ पातळ की निर्मळ ?

काळं असावं पाणी कदाचित
पाथरवटानं फोडलेल्या फाडीसारखं राकट काळं
किंवा आदिवासी पोरीच्या स्तनांसारखं जांभळं
किंवा पाणी हिरवं नसेल कशावरून ?
( पाणी कसं अस्तं हे मला अजूनही कळू दिलेलं नाहीये )

जे तुंबवून ठेवलेलं अस्तं तळ्यात ते पाणी अस्तं ?
पोहऱ्यानं पाणी उपसून घेतलं तर विहिरीतलं पाणी विटतं ?
पाणी धारदार वाहतं झुळझुळतं मंजुळ गाणं गातं ते पाणी अस्तं ?
गढूळ, सडकं, दूषित, शेवाळलेलं, गटारीतलं, मोरीतलं
या पाण्यावरचे निर्बंध अजूनही उठविले गेले नाहीत काय ?
पाणी ढगातून बरसतं तेच फक्त पाणी अस्तं ?
नि दंगल घडवतं ते पाणी नस्तं?

पाणी पावसातून गळतं जमिनीवर
बर्फ वितळल्यावर पसरतं पठारांवर
नदीला पूर आल्यावर वेधून घेतं गावं
धरण फुटल्यावर पांगापांग करतं माण्सांची
ते पण पाणी पाणीच अस्तं ?

पाणी स्पृश्य अस्तं की अस्पृश्य ?
पाणी अगोदर जन्माला आलं की ब्रह्म ?
पाणी ब्राह्मण अस्तं की क्षत्रिय की वैश्य ?
पाणी शूद्र अस्तं की अतिशूद्र ?
पाणी निव्वळ पाणीच असू शकत नाही का
या वर्तमानात ?

आणि पाणी वरचं खालचं झालं केव्हापास्नं
की कुणाच्या हात लावण्यानं ते कसं काय बाटतं?
पाणी नदीतलं, नाल्यातलं, ओढ्यातलं, विहिरीतलं
पाणी तळ्यातलं, धरणातलं, सरोवरातलं, समुद्रातलं
पाणी ढगातलं, माठातलं, पेल्यातलं, डोळ्यातलं
हे पाणी कुणाच्या मालकीचं अस्तं ?

पाणी नारळात येतं
छातीच्या बरगड्यात साचतं
फुफ्फुसातून पू होऊन स्त्रवतं
पोटात पाण्याचा गोळा होऊन राहतं
ईश्वराचा कोणता देवदूत हे पाणी न चुकता सोडत अस्तो ?

पाणी पारा अस्तं की कापूर ?
जे चिमटीत पकडता येत नाही
नि घरंगळून जात राहतं सारखं
किंवा कापरासारखं जाळून जातं झर्कssन

पाणी हा शब्द फक्त एकदाच मला उच्चारू द्या
निव्वळ पाण्यासारखाच

**********

कवी- दिनकर मनवर; कवितासंग्रह- दृश्य नसलेल्या दृश्यात 

पुनश्चवर आत्ता हा नि:शुल्क लेख आपण वाचलात. कसा वाटला? आवडला का?

ही तर केवळ एक झलक आहे. याहूनही एकापेक्षा एक सरस, आणि विविध विषयांना वाहिलेले लेख आपण पुनश्चवर प्रसिद्ध करतो आणि करतच रहाणार आहोत. तुम्ही सशुल्क सभासद झालात तर हे सर्व लेखही तुम्हाला सहज वाचता येतील. तेही किती स्वस्त! केवळ एक रुपयात एक दर्जेदार लेख!

एक वर्षभराचे फक्त १०० रुपये भरा आणि वाचा १०४ सशुल्क लेख.

मग वाट कशाची पहाताय? ह्या लिंकवर क्लिक करा आणि लगेच सभासद व्हा

Leave a Reply

This Post Has 13 Comments

  1. भावना …
    कधी असतात इतक्या संवेदनशील, हळव्या
    की कवितेच्या एका ओळीने दुखावतात

    भावना …
    कधी असतात इतक्या बथ्थड अन मुर्दाड
    ओळीने बलात्काराच्या बातम्यांनीही निर्विकार

    – महेश

  2. भावना …
    कधी असतात इतक्या संवेदनशील, हळव्या
    की कवितेच्या एका ओळीने दुखावतात

    भावना …
    कधी असतात इतक्या बथ्थड अन मुर्दाड
    ओळीने बलात्काराच्या बातम्यांनीही निर्विकार

  3. तेवढी ती वादग्रस्त ओळ सोडा, पण एकूण कविता फार थोर वगैरे वाटली नाही. ‘प्रेम कुणावर करावं’ (कुसुमाग्रज) आणि ‘सलाम’ या कवितांचीी छाप जाणवते. बाकी आपल्याकडे बंदी किंवा आक्षेप आल्याखेरीज एखाद्या गोष्टीला महत्व येत नाही हे खरं.

  4. खूपच छान. माझ्या मते आक्षेप अस काही नाही . धन्यवाद

  5. सुंदर कविता. एखाद्या खंद्या वाचिक अभिनय करणार्याकडून ऐकायला मिळाली तर बहार येईल.

  6. काय आहे या कवितेत आक्षेप घेण्यासारखं ?
    हा एक ओळ एखाद्याला खटकू शकते ती म्हणजे
    किंवा आदिवासी पोरीच्या स्तनांसारखं जांभळं
    बाकी छान कविता
    मला वाटत समाजातले दोष पाण्याच्या वेगवेगळ्या असणाऱ्या रूपातून दाखवले आहेत

  7. सुंदर ! आणि धन्यवाद!

  8. धन्यवाद.कविता खूपच सुरेख आहे.गदारोळाचं बहुतेक राजकीय कारण असावे.

  9. आक्षेपार्ह असं काय आहे या कवितेत?

  10. वाचकांची मागणी ताबडतोब पुर्ण केल्याबद्दल धन्यवाद.