तिसरा पर्याय

मतिमंद नसलेली कोणतीही व्यक्ती सजग राहू शकते पण त्यासाठी मेंदूला प्रशिक्षण द्यावे लागते.सजग राहणे हे एक कौशल्य आहे,ते प्रयत्नपूर्वक विकसित करावे लागते.

भावनांची बुद्धी-भावनिक बुद्धी

तन्मयने अकरावी,बारावीची दोन वर्षे आय आय टी मध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी भरपूर मेहनत घेतली.तो गणितामध्ये अतिशय हुशार,पैकीच्या पैकी मार्क मिळवणारा,त्यामुळे तो आय आय टी च्या प्रवेश परीक्षेत सहज यश मिळवील अशीच सर्वांची अपेक्षा होती.पण तसे झाले नाही.त्याला त्या परीक्षेत खूप कमी गुण मिळाले.रिझल्ट लागला त्याच रात्री त्याने झोपेच्या गोळ्या खाऊन आत्महत्येचा प्रयत्न केला.वेळीच उपचार मिळाल्याने तो वाचला पण एका अपयशाने तन्मयने हे टोकाचे पाउल का उचलले असावे हा प्रश्न सर्वांनाच सतावतो आहे. निशिकांत अतिशय व्यवस्थित माणूस, झोपून उठल्यानंतर चादरीची घडी कशी करायची याचीही त्याची पद्धत ठरलेली आहे. तो स्वतः  रोज तशी घडी करतोच पण घरातील सर्वानी तसेच वागावे असा त्याचा आग्रह असतो.आता त्याचा मुलगा पौगंडावस्थेत आला आहे आणि तो थोडासा अव्यवस्थित आहे. निशिकान्तला त्याचे वागणे अजिबात सहन होत नाही.मुलाने त्याचे कपडे व्यवस्थित ठेवले नसले की निशिकान्तच्या तळपायाची आग मस्तकाला जाते.बेभान होऊन तो काहीही बोलतो,मुलाला मारायला जातो.मुलगाही आता उलट उत्तरे देतो त्यामुळे त्यांच्या घरात सध्या अतिशय तणावाचे वातावरण असते.तन्मय आणि निशिकांत असे का वागतात ?

अस्वस्थतेचा परिणाम

दुसऱ्या दिवशी प्रवासाला जायचे असले की रात्री सुरेशला झोप लागत नाही.प्रवास नीट होईल ना, काही अडचण येणार नाही ना ,गाडी वेळेवर येईल ना असे असंख्य विचार त्याला झोपू देत नाहीत,त्याची रात्र कुरतडून काढतात.त्याच्या रोजच्या ठरलेल्या दिनक्रमात कोणताही बदल होणार असला की त्याला तणाव येतो सुनीलला प्रवासाची अस्वस्थता येत नाही,कारण व्यवसायासाठी त्याला बराच प्रवास करावा लागतो.पण कुणीही पाहुणे येणार असतील की तो अस्वस्थ होतो.ते कसे येणार,कसे जाणार,किती दिवस राहणार,त्यांना कसे,कोठे फिरवायचे, याचेच विचार भून्ग्यासारखे पुनःपुन्हा त्याच्या मनात येतात,त्याचा पिच्छा सोडत नाहीत.लोक आपल्याला काय म्हणतील,नावे ठेवतील का याचीच चिंता त्याला लागून राहिलेली असते. नीताला सतत घराची स्वच्छता आणि घरातील कामे यांचीच काळजी लागलेली असते.त्यातून तिचा नवरा आणि मुलगा ,अगदी बेशिस्त,ते बाहेरून आल्यानंतर त्यांची चप्पलहि नीट ठेवणार नाहीत,त्यामुळे नीताचा नुसता तिळपापड होतो.तिला घरात बेशिस्त अजिबात खपत नाही त्यामुळे सर्वाना शिस्त लावून प्रत्येक वस्तू जागच्याजागी स्वच्छ करून ठेवताना ती थकून जाते. तिघांनाही वयाच्या चाळीशीतच मानसिक तणावामुळे होणारे आजार झाले आहेत.नीताचे थायरॉइड बिघडले आहे,सुनीलला रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यासाठी गोळी घ्यावी लागते तर सुरेशला मधुमेहाचा त्रास सुरु झाला आहे.खर म्हणजे या  तिघांच्याही आजाराचे मूळ कारण त्यांच्या स्वभावात आहे.पण त्याची त्यांना कल्पना नाही.काय होते त्यांच्या शरीरात त्यांच्या स्वभावामुळे?आणि हा स्वभाव बदलता येतो का ?

सर्जनशीलता

केव्हा फोकस्ड अटेन्शन वापरायचे आणि केव्हा ओपन अटेन्शन वापरायचे, सर्जनशीलता वाढवण्यासाठी माइंडफुलनेस कसा उपयोगी ठरतो हे समजून घेणे रंजक आहे.

मेंदूतील विचारांची दोन नेटवर्क

मेंदूचे व्यवस्थापकीय कार्य, त्याचे एक्झिक्युटिव्ह नेटवर्क फंक्शन, डिफोल्ट मोड फंक्शन या सगळ्या गोष्टी सोप्या शब्दात समजावून देणारा आणि सजगता वाढवायला मदत करणारा लेख.